بحران مدیریت یا مدیریت بحران/ دکتر علی شهبازی

بحران مدیریت یا مدیریت بحران/ دکتر علی شهبازی

گزارش های پیش بینی تولید شده توسط سازمان آب و برق در واقع نقش مکمل پیش بینی های سازمان هواشناسی در بخش هیدرولوژی را داشته و درصد احتمال وقوع هر یک از حالات اقلیمی و نیز برش حوضه آبریز را به تفکیک حوضه های آبریز مولد جریان و بخش های پایین دستی ارائه می نماید.

 

با توجه به نامه منتشر شده در گروه های مختلف مجازی، مبنی بر اشتباه سازمان آب و برق در پیش بینی های پاییز ۹۷، به عنوان یک فرد تحصیلکرده در رشته منابع آب، برخود لازم دیدم توضیحاتی را جهت شفاف سازی در افکار عمومی برای هموطنان به رشته تحریر در آورم.
بخش اول: سال آبی ۹۷-۹۶ چه خبر بود؟ (صرفا جهت یادآوری در این سال پرآب)

 

سال آبی ۹۷-۹۶ که از آن به عنوان شدیدترین خشکسالی دوره آماری ثبت شده در حوضه های آبریز منتهی به استان خوزستان یاد می شود، در ادامه یک دوره خشکسالی ۱۱ ساله قرار داشته است.

 

در این سال کمبود بارش ها و نیز کاهش حجم ذخیره مخازن تا حد بحرانی سبب شد تا آسیب پذیری و شکنندگی کل سیستم منابع آب به شدت افزایش یابد.

 

ادامه شرایط خشکسالی حتی خشکسالی ملایم می توانست خساراتی غیرقابل جبران و غیرقابل پیش بینی ایجاد نماید. در این سال آبی، کمبود ذخایر به حدی جدی بود که برای اولین بار جهت تامین مصارف شرب و کشت های دائم، تصمیم به بهره گیری از منابع آب زیر تراز حداقل بهره برداری سدها گرفته شد.

 

در انتهای سال آبی ۹۷-۹۶ کل حجم آب قابل برنامه ریزی در مخازن سدهای استان معادل ۲۳۷۰ میلیون متر مکعب بود که تنها به اندازه تامین مصارف شرب، کشت های دایم و خودپالایی رودخانه ها بوده است.

 

در چنین شرایطی مدیریت ریسک و بهره گیری از چشم اندازهای پیش رو در راستای ایجاد آمادگی های لازم برای ماه های آتی، نقش بسیار مهم و حیاتی را دارا می باشد.
بخش دوم: جریان پیش بینی های سازمان آب و برق چیست؟ (جهت شفاف سازی)

 

گزارش های پیش بینی تولید شده توسط این سازمان در واقع نقش مکمل پیش بینی های سازمان هواشناسی در بخش هیدرولوژی را داشته و درصد احتمال وقوع هر یک از حالات اقلیمی و نیز برش حوضه آبریز را به تفکیک حوضه های آبریز مولد جریان و بخش های پایین دستی ارائه می نماید.

 

شایان ذکر است مدل پیش بینی فصلی بارش و دمای مورد استفاده در این سازمان، مدل عملیاتی و معتبر جهانی پیش بینی فصلی CFSv2 متعلق به NOAA می باشد که داده های آن به صورت ماهیانه تولید شده و مرجع اصلی تولید پیش بینی های فصلی در کشور و بسیاری از نقاط دنیا می باشد و قادر است پیش بینی های مربوطه را تا افق ۹ ماه آتی ارائه نماید.

 

البته عموما پیش بینی ها فرای افق سه ماهه تحت عنوان چشم انداز بکار گرفته می شود. در زمان تهیه نامه مذکور از خروجی های این مدل جهانی به عنوان چشم انداز شرایط پیش رو و در راستای مدیریت ریسک استفاده شده است.

 

در صفحه دوم نامه منتشر شده در فضای مجازی (که نادیده مانده است) به صورت شفاف و بندبند به واقعیت های موجود (جدای از مبحث پیش بینی) از منظر کمبود رطوبتی قابل توجه در حوضه های آبریز، کاهش چشمگیر ذخیره سدها و … اشاره و بر مبنای آن نتیجه گیری شده که حتی در صورت وقوع شرایط نرمال بارشی، احتمال وقوع خشکسالی هیدرولوژیکی وجود دارد.

 

شایان ذکر است در فصل پاییز و در صورت وجود شرایط نرمال رطوبتی و وقوع بارشهای نرمال در حوضه های آبریز، انتظار می رود حدود ۱۲ تا ۱۶ درصد آورد سالیانه حوضه های آبریز محقق گردد.
در این نامه چند موضوع مهم مورد اشاره قرار گرفته که مجددا تاکید می گردد.

 

۱-همانطور که در موضوع نامه اشاره شده است این یک هشدار اولیه است.
۲- در انتهای نامه به صورت مشخص پیشنهاد شده که وقوع خشکسالی در پاییز به عنوان یک سناریو جهت ایجاد آمادگی های لازم مد نظر قرار گیرد.

 

توجه شود که مفاهیم هشدار اولیه، سناریو و پیشنهاد، کلماتی با بار معنایی مشخص می باشند که در راستای مدیریت ریسک به کار گرفته شده و هدف از به کار بردن آنها، ایجاد آمادگی برای یک سناریوی محتمل در سال آبی ۹۸-۹۷ می باشد.

 

امروزه به صورت مستمر شنیده می شود که این ارگان و یا آن سازمان آمادگی لازم را برای مدیریت بحران سیلاب نداشته و جمله بحران مدیریت به جای مدیریت بحران نقل محافل است. باید توجه شود که مدیریت بحران بدون مدیریت ریسک تبدیل به بحران مدیریت خواهد شد. با این حال جای بسی تعجب است که پیشنهاد در نظر گرفتن یک سناریو محتمل به این میزان باعث تعجب شده است.

 

جهت شفاف سازی در زمینه پیش بینی ها، نکته ی قابل توجه این است که سازمان آب و برق خوزستان مرکز پیش بینی های هواشناسی نمی باشد، بلکه از پیش بینی های هواشناسی تولید شده توسط سازمان هواشناسی و مراکز معتبر و عملیاتی جهانی (که مرجع سازمان هواشناسی نیز می باشند)، به منظور تولید پیش بینی های هیدرولوژیکی بهره می گیرد. به عبارت دیگر بهره برداری تخصصی از داده های هواشناسی و تولید پیش بینی های هیدرولوژیکی در دستور کار این سازمان قرار دارد.

علی شهبازی_دکترای منابع آب