بررسی اثرگذاری سدهای خوزستان در پیشگیری از سیلاب تابا گزارش می دهد؛

بررسی اثرگذاری سدهای خوزستان در پیشگیری از سیلاب

با توجه به شرایط حاضر استان خوزستان و وقوع سیل در بخشهای وسیعی از این استان ملتفت شدیم که سازمان آب و برق خوزستان به عنوان متولی سدها و رودخانه های استان به منظور کنترل سیلاب و تصميم سازي براي مديريت سدهای استان کارگروهی را به نام شوراي مشورتي مديريت بهم پيوسته منابع آب متشکل از صاحب نظران حوزه تخصصی آب تشکیل داده و با مشورت اين شورا در مورد رها سازي آب از سدهاي استان خوزستان می پردازند.

به منظور اطلاع خوانندگان گرامی از نحوه کارکرد این شورا و آخرین وضعیت حوضه های آبی خوزستان گفتگوی را با مهندس اکبر شکرالهي یکی از اعضاء این شورای مشورتي ترتیب داده ایم که در ادامه آنرا می خوانید.

 

مهندس شکرالهی پس از اخذ مدرک فوق ليسانس آبياري و کشاورزي دانشگاه کشاورزي اهواز در سال ۱۳۴۵ در سازمان آب و برق خوزستان با سمت هاي مختلف مشغول به کار بوده و در سال ۷۶ با سمت مشاور مدير عامل در امور آب بازنشسته شده و تا كنون در شركت هاي مهندسين مشاور در زمينه هيدرولوژي و برنامه ريزي منابع آب فعال است.

 

وی در خصوص علت وقوع سیلاب اخیر در کشور اظهار کرد: با پيش بيني شروع بارش هاي زياد و در مقياس وسيع ، متاسفانه سيل در بسياري از استانهاي کشورمان جاري و با خسارتهاي مالي فراوان و در بعضي از استانها متاسفانه با خسارت جاني نيز همراه بوده است. از اين نظر استانهاي گلستان، لرستان، فارس و خوزستان سيلابهای بزرگتر و وسيعتري را تجربه کردند.

 

این کارشناس با سابقه حوزه آب در خصوص علت تشکیل شورای مشورتی تصریح کرد: پس از معرفي مدير عامل جديد سازمان آب و برق خوزستان، آقاي دکتر ايزدجو توسط وزير نيرو، به دعوت ايشان يک جلسه با حضور متخصصين هيدرولوژي و منابع آب مهندسين مشاور مختلف استان، اساتيد دانشگاه ، مديران متخصص حوزه آب و پرسنل فني سازمان آب و برق خوزستان جهت برنامه ريزي سد مخزني کرخه، دز و كارون با توجه به سيلابهاي احتمالي تشکيل شد.

 

شکرالهی ادامه داد: پس از اين جلسه بين مهندسين مشاور و كارشناسان تقسيم کار صورت گرفت. خلاصه کار به اين قرار بود که از جنبه هاي مختلف سيلاب شامل کنترل توسط سدهاي کرخه، كارون و دز شرايط پايين دست و احتمال آبگرفتگي اراضي، هر مشاور و متخصص در چهارچوب کار محوله خود يک برنامه بهره برداري اضطراري از سد براي مواقع سيلابي تهيه و ارائه نمايد.

 

پیشکسوت برگزیده دومین جشنواره مهندسی آب ایران در سال ۸۷ افزود: هم زمان با اجراي برنامه هاي وضعيت اضطراري قرار بر این شد که برنامه کلي و کامل جهت استفاده از کليه سدها جهت کنترل سيلاب، تامين نيازها و توليد نيرو توسط مشاورین ارائه شود، همچنين بهره برداري در شرايط ترسالي و خشکسالي نيز در برنامه و اطلاعات احصاء شده مد نظر باشد.

 

مهندس شکرالهی با بیان اینکه در راستای کار کارشناسی مشاوران جلسات متعدد ديگري نيز تشکيل و مشاورين پيشنهادات خود را ارائه دادند، خاطر نشان کرد: جلسات حسب مورد با حضور وزير نيرو، استاندار و ساير مقامات کشوري و استاني نيز برقرار گرديد. اين اقدام را مي توان شروع کار بزرگتري در جهت اقدام مناسب براي کليه سدهاي استان دانست.

 

وی در خصوص آغاز به کار شورای مشورتی و سازوکارهای این شورا عنوان کرد: با پيش بيني بارش ها ، شورايي به نام شوراي مشورتي مديريت بهم پيوسته منابع آب تشکيل شد که مسائل سيلابها و نحوه کنترل آنها توسط سدهاي استان بررسي و برنامه ريزي گردد.

 

پایه گذار شرکت مهندسی دز آب در تکمیل توضیحات شورای مشورتی گفت: اين شورا ١١ عضو اصلي از پرسنل فني سازمان آب و برق خوزستان، دانشگاه شهيد چمران و مهندسين مشاور استان داشت. البته حسب مورد در هر جلسه کارشناسان مختلفي نيز به صورت موردي شرکت مي کردند. اعضاي اين جلسه کارشناسان مطلع و با تجربه مسائل منابع آب بوده اند. از آن تاريخ تاکنون ۲۳ جلسه فني تشکيل و پيشنهادات فني لازم ارائه شد.

 

عضور شورای مشورتی مدیریت بهم پیوسته منابع آب سازمان آب و برق خوزستان در خصوص چگونگی ارزیابی ورودی و خروجی سدها اظهار کرد: جهت برآورد جريان ورودي و خروجي سدهاي استان از آمار بارش و دما استفاده می شود. اينکار توسط دو شركت سازمان آب و برق خوزستان و آب و نيرو و با استفاده از نرم افزار هاي مرتبط انجام مي شود.

 

شکرالهی افزود: با اينکار جريانهاي ورودي براي يک بازه ۱۶ روزه پيش رو برآورد مي شود. بررسي و مقايسه جريانهاي پيش بيني شده و برآورد جريان خروجي سدها با توجه به وضعيت سدها، رقوم هاي مورد نظر سدها، احجام آب سدها و احجام هدف، شرايط آبگرفتگي پايين دست سد ها ، مشاهده عکس هاي هوايي و ماهواره اي ، پوشش برفي، سيلاب دشتها در این برآوردها مورد ارزیابی دقیق قرار می گیرد.

 

وی در خصوص نحوه کارکرد شورای مشورتی ادامه داد: در اين برآوردها احتمال کنترل سيلابهاي آتي، حفظ حداقل حجم آب سدها، رعايت رقوم هاي آب هشدار دهنده سدها و به طور خلاصه حفظ ايمني سدها با حداقل خسارت به پايين دست مدنظر قرار مي گيرد. گزينه هاي مختلف بررسي و با بحث و تبادل نظر ، گزينه مناسب انتخاب مي گردد.

 

این کارشناس با سابقه سازمان آب و برق خوزستان افزود: این مراحل هر روز تکرار مي شود. با اجراي مدل هيدروليکي پهنه بندي سيل شامل محلها و ميزان آبگرفتگي ها، محلهاي لازم جهت احداث خاکريز و محلهايي که بايد تخليه شوند مشخص مي شوند. نتايج کلي کار هر جلسه به مدير عامل يا معاون ايشان ارائه مي گردد و مدير عامل با تبادل نظر و با هماهنگي با شوراي تامين استان تصميم نهايي را در ميزان خروجي سدها اتخاذ مي کنند که اجرايي مي شود.

 

وی در خصوص میزان نقش سدهای خوزستان در پیشگری از وقوع سیلاب در خوزستان اظهار کرد: به طور کلي وجود سدها در کنترل طغيان ها بسيار مفيد و موثر بوده است. برنامه ريزي اصولي کنترل خروجي سدها نيز باعث گرديد تا از سدها استفاده بهينه در کنترل سيلابها بعمل آيد. در فاصله ۴ لغايت ۳۰ فروردين ماه ۹۸ ، جمعا١٣.٦ ميليارد متر مکعب آب وارد سدهاي خوزستان شد که از اين مقدار ٣.١ ميليارد متر مکعب آب ذخيره و مابقي آن بصورت کنترل شده از سدها خارج شدند.

 

شکرالهی در پاسخ به این سوال که اگر سدها وجود نداشتند چه اتفاقی پس از وقوع بارش های اخیر رخ می داد؛ گفت: اگر سدها وجود نداشتند ۳٫۱ ميليارد متر مکعب آب ذخيره شده نيز بطور ناگهاني و تسكين نيافته وارد خوزستان می شد و خسارات بسيار بيشتري را به مزارع، روستاها و شهرهاي استان وارد مي نمود.

 

وی در پایان تصریح کرد: وجود سدها باعث کاهش حداکثر جريان خروجي سيلابهاي رخداده شده است؛ مثلا سد کرخه ورودي بيش از ۸۲۰۰ متر مکعب در ثانيه را به کمتر از ۲٤٠٠ متر مکعب در ثانيه کاهش داده است. به عبارتي ديگر کليه سدها با برنامه ريزي درست علاوه بر کاهش حجم سيلاب ورودي به دشت ، شدت آنر نيز کاهش داده اند.