علوم انسانی در این روزهای ایران! /دکتر حسن دادخواه

علوم انسانی در این روزهای ایران! /دکتر حسن دادخواه

با گسترش و فراگیر شدن ویروس کرونا در سراسر ایران، به رغم نیمه فعال شدن مراکز آموزشی، اعضای هیئت علمی دانشگاه ها در رشته های وابسته به علوم پزشکی و رشته های علوم انسانی، کوشش کردند تا در خط مقدم مبارزه و کنترل ویروس و یا در زمینه آگاهی بخشی، خدمات علمی و مشاوره ای مناسبی را به مردم و جامعه ارائه دهند و بویژه در زمینه واداشتن مردم به خانه نشینی، راهنمایی لازم را خطاب به عامه مردم مبذول دارند.

 

  در این میان، متخصصان رشته هایی از علوم انسانی مانند جامعه شناسی، اقتصاد، روانشناسی و هنر و ادبیات کوشیدند تا با نوشتن یادداشت های نیمه تخصصی و انجام مصاحبه هایی به زبان ساده، جنبه هایی از مسائل زیستی در دوران خانه نشینی را خطاب به مردم تشریح کنند و راهگشایی نمایند.

 

در هفته های گذشته در شبکه های مجازی و رسانه های کاغذی شاهد انتشار کاریکاتور، شعر و نثر، طنز و مطایبه، ذکر شواهد تاریخی و مباحث جمعیت شناسی و برنامه ریزی شهری در راستای تشریح و سرگرمی و بازتاب راهنمایی ها و توجیه مردم در اتخاذ شیوه تازه از زندگی در قرنطینه بوده ایم.

 

متخصصان یادشده کوشش کردند تا از این رهگذر بخشی از دین خویش را به مردم ادا کنند و از این راه، سودمندی رشته های تحصیلی خویش را نیز برای جامعه اثبات کنند. گر چه نباید از نظر دور داشت که هیچکدام از آنان، هیچ گاه خویش را تافته جدا بافته از جامعه نمی دانستند، ضمن آنکه برخی از رشته های تحصیلی در مجموعه علوم انسانی متاثر از جامعه هستند.

 

برای نمونه اندیشه و تفکرات خالق یک اثر هنری یا ادبی، ضمن آنکه خود متاثر از شرایط جامعه بوده است، با خلق و آفرینش اثر هنری و ادبی  بر جامعه نیز تاثیر می گذارد. موضوع شاخه و رشته جامعه شناسی ادبیات اصولا بررسی و تحلیل تاثیرات دو سویه صاحبان آثار ادبی بر جامعه و متقابلا تاثیر جامعه بر ادبیات است. بر این پایه دور نیست که در ماه و سال های آینده شاهد خلق نمایشنامه و فیلم نامه و رمان و داستان های کوتاه با موضوعیت ویروس کرونا در ایران و تاثیرات مختلف آن بر جامعه و سبک زندگی و تغییر نگره های ایرانیان باشیم.

 

این در حالی است که در طی سه دهه پیش، گفتمان حاکم بر فضای ذهنی مقامات بلند پایه کشورمان و روحانیان حوزه های علمیه در باب علوم انسانی، گفتمانی متفاوت از خدمتگذاری امروز علوم انسانی به جامعه دردمند ایران بوده است.

 

متاسفانه در سه دهه پیش، شاهد غربی خواندن و مادی تلقی کردن و زیان بخش بودن رشته های علوم انسانی از سوی برخی بوده ایم و آنان بدون نشان دادن و ترسیم راه درمان بیماری های مفروض این علوم، خواهان اسلامی شدن آن شده و کشور و مردم را از امتیازات و سودمندی این علوم محروم ساخته اند. گسترش ویروس کرونا ضمن آنکه جان بهترین مردم را گرفت و صدمات جبران ناپذیری را به کشورمان وارد ساخت ولی موجب روشن شدن حقایقی پنهان و اثبات شدن ارزشمندی رشته های دانشگاهی و مفید و ضروری بودن وجود بسیاری از متخصصان و دانش ها گردید. در این میان، رشته های علوم انسانی ثابت کردند که می توانند نیازمندی های جامعه ایران را برآورند و مفید باشند.