احسان سپهوند– گویی سفره ایرانیان بدون شکر برکت ندارد. شکری که طعم نوستالژیک چای شیرین پنیر دوران کودکی را یادآوری می کند و ماه مبارک باقلوا می شد لای بسته شیرینی سر سفره افطاری خانواده و گاهی هم آبنباتی چوبی برای آرام کردن گریه های کودکی مان.
در کنار نیازهای روزمره خانواده های ایرانی به شیرینی شکر، این محصول در کنار محصولات کشاورزی دیگر مانند گندم، برنج و ذرت جزو محصولات استراتژیک محسوب می شود از اینرو برای خودکفایی در تولیدش دولتهای مختلف برنامه های گسترده ای تدوین و ابلاغ کرده اند.
سال ۱۳۶۸ طرح توسعه نیشکر و صنایع جانبی به عنوان بزرگترین طرح توسعهای صنعت کشاورزی ایران در برنامه پنج ساله اول گنجانده شد که در نتیجه آن هفت واحد نیشکری برای تولید نیشکر و استحصال شکر احداث شدند.
شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی به مثابه کارخانه عظیم تولید فرآورده های کشاورزی در کشور می تواند با برنامه ریزی مدون فرصت و یا که با بی توجهی به الزامات تولید، تهدیدی جدی برای ساکنان استان خوزستان باشد.
برای پی بردن به اهمیت تولید نیشکر در استان خوزستان همین کافی است که گفته شود این محصول خود به تنهایی نیمی از تناژ و نیز سطح زیر کشت محصولات زراعی استان را از آن خود کرده است که در نتیجه آن، صنعت نیشکر استان نیمی از شکر تولید شده درون مرزهای کشور را تامین میکند.
آنچه که در روند تولید می تواند به اندازه ماحصل این روند مهم باشد؛ رعایت اصول کشاورزی پایدار است به این معنا که اگر تولید با بی توجهی به حفاظت از محیط زیست باشد می تواند مخاطرات زیادی برای ساکنان مناطق همجوار به وجود بیاورد و از همه مهمتر اینکه به تعبیری، تولید غیرحفاظتی به دلیل آلوده کردن محیط و بی توجهی به عوامل تولید موقتی و ناپایدار خواهد بود.
پایبندی بر رعایت شاخصه های توسعه پایدار در بعضی از بخش های شرکت توسعه نیشکر نشان می دهد در کنار تولید، اقدامات قابل توجهی برای حفظ محیط زیست استان خوزستان صورت گرفته است. تا جایی که گام های محیط زیستی این شرکت صرفا به برداشت سبز مزارع نیشکر محدود نبوده بلکه گستره ای از تصفیه خانه های صنعتی و کارخانه های جدید را در برمی گیرد و دریافت عنوان صنعت سبز کشور از سوی سازمان محیط زیست نیز حاکی از رویکرد محیط زیستی این شرکت است.
در واحدهای توسعه نیشکر نخستین واحدهای کشاورزی برخوردار از تصفیهخانه پساب صنعتی هستند. این تصفیهخانهها که در فاصله سالهای ۱۳۸۲ تا ۱۳۹۴ در کنار کارخانههای تولید شکر احداث شده، نشان از اهتمام این شرکت در صیانت از محیط زیست و بهرهبرداری حداکثری از منابع آبی دارد.
هفت تصفیهخانه، پسابهای صنعتی کارخانههای تولیدی شکر را با ظرفیت متوسط ۵۰ مترمکعب در ساعت تصفیه میکنند و با ظرفیت تصفیه روزانه هزار و ۲۰۰ مترمکعب پساب صنعتی نقشی به سزا در کاهش مصرف منابع آبی استان در این صنعت دارند.
تمام سیستمهای به کار رفته در این تصفیه خانه بیولوژیکی و سازگار با محیط زیست بوده و هیچ گونه ماده شیمیایی در آن استفاده نمی شود. یکی از مکانیزمهای به کار رفته در این تصفیه خانه، تصفیه به صورت بی هوازی است که گاز متان را تولید میکند و این گاز میتواند در سیستم های گرمایشی و نیازهای انرژی تصفیه خانه استفاده شود.
جالب توجه است که این تصفیه خانهها از مدرنترین تصفیه خانههای صنعتی در کشور هستند و فعالیت تصفیهخانههای صنعت نیشکر نه تنها آب مصرفی را کاهش داده و مانع از آلودگی محیط زیست شده، بلکه سبب تولید نوعی کود آلی حاصل از جمع شدن لجنها در مخازن تصفیه نیز شده است که با اضافه کردن آن به خاک مزارع نیشکر، حاصلخیزی هرچه بیشتر خاک را در پی دارد.
از سویی تصفیهخانهها موجب صرفهجویی سالانه ۳۶۰ هزار مترمکعب آب در هر واحد نیشکری شده است. چرخه مصرف منابع آبی به نحو چشمگیری بهبود یافته و پساب خروجی آن نیز برای فضای سبز و مزارع نیشکر مورد استفاده قرار میگیرد.
در کلیه تصفیه خانه های شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی در بحث مدیریت زه آب های کشاورزی و صنعتی با بهره گیری از تصفیه خانه های UASB با سیستم بیولوژیک کمترین اثرات سوء در محیط زیست مناطق همجوار و پایین دست برجای می ماند حال اینکه در بخش هایی از همین زهآب ها، کشت های مختلفی از جمله گندم و کلزا صورت می گیرد که البته در سال جاری به خاطر وضعیت خشکسالی شدید، زه آب حاصل از آبیاری مزارع بالادست با استفاده از روش های کاربردی مجددا به چرخه تولید و آبیاری مزارع باز می گردد که در نوع خود جالب است.
